PvCF

logo PvCF
Freenas Logo

FreeNAS

Ooit komt er een nieuwe computer. Doorgaans een heugelijke dag (bij ons tenminste). Maar ja, wat moet je met de oude. Hij is niet meer zo snel, maar hij functioneert nog goed. De tijd dat de kinderen er blij mee waren ligt ook achter ons, die willen het snelste van het snelste (Tip: als zij een nieuwe computer kopen heb jij misschien nog wat aan hun oude, vaak nog prima voor kantoorwerk en internet). Verkopen levert nauwelijks iets op, weggooien is zonde. Dus kun je hem hergebruiken, bijvoorbeeld als opslagstation in je netwerk, een zogenaamde NAS.

Wat is het.

NAS is de afkorting van Network Attached Storage, in goed Nederlands een aan het netwerk verbonden opslag. Een NAS is dus niets meer of minder dan een harde schijf, die niet in je eigen computer zit maar ergens willekeurig in het netwerk "hangt".
De NAS is vanaf iedere computer in het netwerk te bereiken. Iedereen kan er dus zijn data opslaan, en als je eens met een andere computer werkt kun je ook bij je data.
Overigens, free staat voor gratis, en daarmee is de naam FreeNAS ook weer verklaard.

Downloaden en branden.

Vanaf de website http://www.freenas.org/ kun je de software downloaden. Er worden daar drie bestanden aangeboden: FreeNAS 0.671 ISO, het bestand dat je nodig hebt om een server in te richten, FreeNAS 0.671 image, bedoeld om een oudere versie van FreeNAS te updaten naar versie 0.671, en FreeNAS 0.671 source, de broncode van het programma.
Kies voor FreeNAS 0.671 ISO en je wordt doorgeleid naar een mirror, een computer ergens op het internet, waar het bestand staat. Het bestand dat je binnenhaalt is ongeveer 30 Mb groot.
Een ISO-bestand (een bestand met de extensie ISO) is een kopie van een cd rom, met behulp van een brandprogramma als DeepBurner kun je hier weer een cd rom van maken. DeepBurner is een freeware cd-brandprogramma, het lijkt een beetje op Nero 6, maar dan gratis.
Start DeepBurner en kies voor de optie "Burn ISO image". Klik op de knop met de drie puntjes naast de witte balk van "image bestand" om op zoek te gaan naar het ISO bestand dat je net hebt gedownload.
Klik vervolgens op de knop "Branden ISO".

Gratis branden met DeepBurner.
Afbeelding 1: Gratis branden met DeepBurner.

Opstarten vanaf CD.

Laat de computer opstarten vanaf de cd-romspeler. In het algemeen zal hij dat wel doen als de harde schijf leeg is, staat er nog wel wat op dan kun je mogelijk met de functietoetsen (F8, F12 of soms ook de Esc-toets) kiezen hoe je wilt opstarten. Werkt dat allemaal niet dan moet je in het bios de opstartvolgorde zo aanpassen dat de cd rom speler als eerste wordt bekeken.
Als je toch in het BIOS bezig bent kun je ook op zoek naar de foutinstellingen. Vaak kun je aangeven hoe een computer moet reageren op fouten, bijvoorbeeld als er geen toetsenbord is aangesloten. Omdat een computer met FreeNAS heel goed kan werken zonder dat er een toetsenbord of monitor is aangesloten kun je het BIOS zo instellen dat de computer bij alle fouten gewoon doorloopt. Je kunt de computer dan na een geslaagde installatie zonder verdere randapparatuur in een hoekje uit de weg wegzetten.
FreeNAS start op met een melding welke versie er draait (0.671), het IP-adres dat hij aan de netwerkkaart heeft toegekend en welke netwerkkaart hij heeft aangetroffen. Dat is het ideale geval. De eerste keer dat ik FreeNAS opstartte herkende hij de netwerkkaart niet, lastig voor een netwerkopslag apparaat.
Ik heb toen de netwerkkaart vervangen door een (standaard) netwerkkaart met een Realtek 8139 chip (te koop voor minder dan 10 Euro), de chip die door ieder besturingssysteem wel wordt herkend. Vervolgens heb ik de computer met de FreeNAS cd opnieuw opgestart, de netwerkkaart werd nu wel herkend, en een vast IP-adres toegekend.

Installatie.

FreeNAS Console Setup

Als FreeNAS is opgestart krijg je een soort "dos" scherm met negen keuzes, te kiezen met een cijfer.
De keuzes 5 (herstarten) en 9 (uitschakelen) zijn keuzes die verder geen toelichting behoeven.
De eerste stap is keuze 7 (Install).
Je krijgt een nieuw keuzemenu voorgeschoteld:
FreeNAS Install
1) Maak één partitie om FreeNAS op te installeren.
2) Maak twee partities, 1 voor FreeNAS en 1 voor Data.
3) Ga terug naar het vorige menu.
Keuze 2 zul je in het algemeen maken. Er wordt een hele kleine partitie (32MB) gemaakt waar FreeNAS wordt geïnstalleerd, van de rest van de harde schijf wordt ruimte voor dataopslag gemaakt.
LET OP: je complete harde schijf wordt vervolgens gewist, alles dat er op staat ben je kwijt!
Je moet kiezen vanaf welke cd-speler je installeert, bij één aanwezige cd-speler is dat acd0 (nul) en op welke harde schijf je installeert , bij één harde schijf ad0.
Nadat FreeNAS klaar is kun je de computer herstarten om hem in gebruik te nemen. Natuurlijk niet vergeten de cd rom uit de speler te nemen.

Opstarten.

De eerste keer dat je FreeNAS opstart moet je nog even kijken naar het IP adres. Standaard is dat vast ingesteld op 192.168.1.250. De kans is aanwezig dat het IP-adres niet in jouw netwerk past, dan moet je dat aanpassen. De eerste twee groepen cijfers (192 en 168) zullen waarschijnlijk wel kloppen, overige mogelijk niet.
Mijn netwerk kent de adressen van 192.168.8.180 tot 192.168.8.199, dat heb ik zo in de router ingesteld. De router is het verdeelkastje dat het signaal van het internet binnen krijgt en dat vervolgens verdeelt over alle computers.
In FreeNAS moet ik dus het IP adres wijzigen. Met keuze 2 (Set up LAN IP address) maak ik er 192.168.8.190 van. Het subnet is in het algemeen 255.255.255.0, je moet bij FreeNAS dan voor 24 kiezen.
Nog een keer opnieuw opstarten en je kunt de rest van de installatie over het netwerk regelen, dus vanaf de (Windows ) computer waar je normaal gesproken mee werkt.
Ik start de browser (Mozilla Firefox of bijvoorbeeld Internet Explorer) op en type in de adresbalk: http://192.168.8.190. Log in als gebruiker admin met het wachtwoord freenas.

Inrichten.

Het inrichten van FreeNAS begint met de General setup, de algemene inrichting.
Je kunt het beestje een naam geven (Hostname).
Belangrijker is de Username. Dat is de naam van degene die de NAS mag inrichten. standaard is dat admin, ik raad je aan dat te veranderen, maar niet naar de naam waarmee je normaal gesproken bekend bent op je computer. Ik log normaal aan met de gebruikersnaam "jc", en ik wil ook als gebruiker "jc" gebruik kunnen maken van de NAS. Het is belangrijk dat je niet met die naam het onderhoud van de NAS gaat verrichten. Ik ga de naam "jcadmin" gebruiken als administrateur van de NAS.

Afbeelding 2: De eerste keer inloggen: gebruiker admin, wachtwoord freenas
Afbeelding 2: De eerste keer inloggen: gebruiker "admin", wachtwoord "freenas" (alles zonder ").

Bij een user hoort ook een wachtwoord, dat wordt heel origineel "PvCF".
Je kunt ook nog op deze pagina aangeven in welke tijdzone je zit (Europe/Amsterdam) en of de tijd automatisch met het internet gesynchroniseerd moet worden. De exacte tijd is alleen in (bedrijfs )kritische situaties van belang. Als eenvoudige thuisgebruiker wil ik zo min mogelijk apparaten die toegang zoeken tot het internet. Ik schakel deze functie dus niet in!
Druk op de knop "Save" om de veranderingen definitief te maken.
FreeNAS zal je vervolgens vragen opnieuw in te loggen, met je nieuwe gebruikersnaam en wachtwoord.

Afbeelding3: De eerste stap is de algemene configuratie van de NAS. Van belang is het aanpassen van de username en het password.
Afbeelding3: De eerste stap is de algemene configuratie van de NAS. Van belang is het aanpassen van de username en het password.
Afbeelding 4: Onder Disks kies je voor Management om de harde schijf toe te voegen.
Afbeelding 4: Onder Disks kies je voor Management om de harde schijf toe te voegen.

Schijven klaarmaken.

De toegang tot de NAS is nu geregeld, maar verder nog niets. Er zal nu schijfruimte beschikbaar moeten worden gemaakt aan het netwerk.
Bij de installatie heeft FreeNAS de bestaande schijf in twee stukken opgedeeld. Een partitie van 32 MB voor het FreeNAS programma, en de hele verdere schijf als opslagruimte. Die tweede partitie moet je nu beschikbaar stellen.
Kies in het linkermenu, onder Disks, voor Management (zie afbeelding 4). druk op het (+) toetsje rechts om een schijf toe te voegen (add).

Niets veranderen.

In het schermpje om de schijf toe te voegen hoef je in principe niets te wijzigen. De schijf is herkend, indien je meerdere schijven hebt wel even op het pijltje naar beneden klikken om de juiste schijf te selecteren.
De onderste optie (preformated FS) moet je op unformated laten staan.
Verder kun je hier nog een aantal stroombesparingsopties aangeven. Of en in hoeverre deze werken hangt af van je hardware. Probeer de gewenste opties uit voor je FreeNAS serieus gaat inzetten!
Met de optie "Hard disk standby time" kun je aangeven hoelang de harde schijf wacht met "in slaap vallen" na de laatste keer dat er op is geschreven of van is gelezen.
Met het "Avanced Power Management" kun je geavanceerde stroombesparingsfuncties instellen, indien en voor zover je computer dat ondersteunt.
Het "acoustic level" is een mogelijkheid van een aantal harde schijven om op een lagere snelheid te gaan draaien, en dus langzamer te worden, ten gunste van minder herrie.
Als je klaar bent dien je op "Add" te klikken om de schijf toe te voegen.Je komt nu terug in het hoofdmenu van het Disk Management.

Afbeelding 5: Iedere schijf moet afzonderlijk worden toegevoegd.
Afbeelding 5: Iedere schijf moet afzonderlijk worden toegevoegd.

Schijfbeheer afronden.

In het hoofdmenu van schijfbeheer staan naast de toegevoegde schijf een knopje met een (E) en een met een (X). Met de knop (E) (E van edit) kun je de schijf instellingen wijzigen. Met de knop (X) kun je de schijf verwijderen. Met de knop (+) kun je nog een extra schijf toevoegen.
Het tabje "Format" kun je negeren.
Als je klaar bent kun je op de knop "Apply changes" (pas de wijzigingen toe) klikken.
Als het goed is meldt FreeNAS dat "The changes have been applied successfully" (de wijzigingen zijn met succes toegepast).

Schijven koppelen.

Nadat de schijf aan het systeem bekend is gemaakt moet deze nog gemount worden. Mounten is engels voor koppelen.
Onder Windows worden harde schijven automatisch herkend. De partities op een schijf krijgen automatisch letters, bijvoorbeeld C: of D:. Onder FreeNAS gaat dat niet op, daar moet je een partitie een naam geven. Dat doe je door op het knopje (+) te klikken.

Afbeelding 6: Voordat je een schijf kunt gebruiken moet je hem eerst een naam geven. Klik daarvoor op de plus-toets.
Afbeelding 6: Voordat je een schijf kunt gebruiken moet je hem eerst een naam geven. Klik daarvoor op de (+).

In het volgende scherm wordt de schijf correct herkend. Kies bij "Partition" voor nummer 2 (partitie 1 is de partitie waar FreeNAS al staat.
Kies bij "Share Name" voor een naam die duidelijk is. Dit wordt de naam waarmee de schijf later herkend wordt in je netwerk. Ik kies voor de naam FreeNAS 10, met de 10 van 10 GigaByte, de ruimte op de schijf. Bij "Description" kun je nog een toelichting geven die later ook in de verkenner zichtbaar is.

Afbeelding 7: Bij het onderdeel Mount Point geef je een naam aan de gedeelde schijf.
Afbeelding 7: Bij het onderdeel "Mount Point" geef je een naam aan de gedeelde schijf.

De overige instellingen hoef je niet te wijzigen.
Als je klaar bent moet je achtereenvolgens op de knoppen "Save" (opslaan) en "Apply changes" klikken.

Schijven delen.

De volgende stap in het configureren is het delen van schijven. In principe is FreeNAS al klaar, je moet hem alleen nog toestemming geven de schijven via het netwerk te laten benaderen.
Onder het menu "Services" regel je dat bij CIFS.
Het belangrijkste is dat je een vinkje bij "Enable", aanzetten. plaatst.
Geef vervolgens het apparaat een naam (NetBiosName) waarmee het in het netwerk bekend wordt, vergelijkbaar met de naam van Windows computers. Als laatste moet je bij "Workgroup" nog de naam invoeren van je netwerk. De "Description" (omschrijving) is een vrijblijvende toelichting, kan handig zijn bijvoorbeeld bij het zoeken binnen het netwerk naar je NAS.
Als je klaar bent achtereenvolgens op de knoppen "Save" en "Apply changes" klikken.

Afbeelding 8: Zet het schijvendelen aan met CIFS.
Afbeelding 8: Zet het schijvendelen aan met CIFS.

Groepen aanmaken.

De volgende (en laatste) stap is het aanmaken van groepen en gebruikers.
Iedere gebruiker van de NAS moet bekend worden gemaakt. Om de werkzaamheden van dat gebruikersbeheer binnen de perken te houden kun je groepen aanmaken van gebruikers die allemaal hetzelfde mogen.
Klik onder het menupunt "Access" op "Users and Groups".
Begin met een groep. Klik op de knop (+) om een nieuwe groep aan te maken. Ik noem de groep "Familie" met de omschrijving "vertouwde gebruikers".
Als je klaar bent achtereenvolgens op de knoppen "Save" en "Apply changes" klikken.

Afbeelding 9: Begin het gebruikersbeheer met het aanmaken van tenminste één groep.
Afbeelding 9: Begin het gebruikersbeheer met het aanmaken van tenminste één groep.

Gebruikers aanmaken.

Vervolgens moet iedere gebruiker aangemaakt worden. Iedere gebruiker heeft uiteraard een unieke gebruikersnaam, optioneel kun je ook de volledige naam opgeven.
Vervolgens kun je het wachtwoord van de gebruiker invoeren (twee maal, niet verplicht) en aangeven van welke groep de gebruiker lid is. Helaas kun je een gebruiker niet lid maken van meerdere groepen.
Voor de laatste keer achtereenvolgens op de knoppen "Save" en "Apply changes" klikken en FreeNAS is klaar voor gebruik.

Afbeelding 10: Met het aanmaken van gebruikers wordt de configuratie van FreeNAS afgesloten.
Afbeelding 10: Met het aanmaken van gebruikers wordt de configuratie van FreeNAS afgesloten.

FreeNAS gebruiken.

De schijfruimte van FreeNAS kan nu in gebruik worden genomen. Blader in de verkenner naar je netwerk en ga op zoek naar de naam die je als NetBiosName hebt ingegeven, bij mij dus "Freenas".
Je moet je nu bekend maken met je gebruikersnaam en wachtwoord.

Afbeelding 11: Verbinding maken met je FreeNAS computer.
Afbeelding 11: Verbinding maken met je FreeNAS computer.
Afbeelding 12: Je FreeNAS computer is opgenomen in het netwerk, compleet met gedeelde harde schijf.
Afbeelding 12: Je FreeNAS computer is opgenomen in het netwerk, compleet met gedeelde harde schijf.

FreeNAS gebruiken.

Als je FreeNAS computer altijd aanstaat kun je er voor kiezen de gedeelde schijven een schijfletter toe te kennen, vergelijkbaar met de harde schijf in je computer.
Klik in de verkenner rechts op de gedeelde schijf en kies uit het afrolmenu "Netwerkverbinding maken…".
Kies in het daarop volgende menu een vrije letter (standaard wordt Z: aangeboden) en zet een vinkje bij "Opnieuw verbinding maken bij aanmelden" als je deze letter iedere keer voor deze schijf wilt gebruiken.
Het vinkje leidt wel tot een foutmelding als de Windows computer aangezet wordt zonder dat de Freenas computer aanstaat.

Afbeelding 13: Rechtsklikken om een schijfletter aan de NAS schijf toe te kennen.
Afbeelding 13: Rechtsklikken om een schijfletter aan de NAS schijf toe te kennen.
Afbeelding 14: Kies een (vrije) letter en zet een vinkje als je de letter iedere keer aan de FreeNAS schijf wilt toekennen.
Afbeelding 14: Kies een (vrije) letter en zet een vinkje als je de letter iedere keer aan de FreeNAS schijf wilt toekennen.
Afbeelding 15: Twee keer dezelfde locatie: een keer als Z: schijf en een keer als netwerkschijf.
Afbeelding 15: Twee keer dezelfde locatie: een keer als Z: schijf en een keer als netwerkschijf.

FreeNAS computer uitschakelen.

Als je de FreeNAS computer gebruikt zonder toetsenbord en monitor wil je hem misschien toch nog wel eens uitzetten. Ook dat kan van een afstand, in de browser van je Windows computer.
Type in de adresbalk het IP adres van je FreeNAS computer, bij mij "http://192.168.8.190".
In het linker keuzemenu, onder "Diagnostics" zie je de mogelijkheden "Reboot system" (computer opnieuw opstarten) en "Shutdown system" (computer uitschakelen).

Afbeelding 16: De FreeNAS computer kun je afsluiten zonder monitor of toetsenbord.
Afbeelding 16: De FreeNAS computer kun je afsluiten zonder monitor of toetsenbord.

Waarschuwing.

Een computer heeft een technische levensduur die de economische verre overtreft. De computer functioneert dus nog lang nadat deze niet meer voldoet. Dat is ook de reden om een goed doel te zoeken om het oudje nog te gebruiken als je een andere hebt gekocht, bijvoorbeeld als NAS. Maar er zit wel een addertje onder het gras: de onderdelen die het eerst stuk gaan zijn de optische drives (cd en dvd spelers) en de harde schijf. Als je dus een oude computer inzet als NAS moet je er niet op vertrouwen als enige opslag voor je belangrijke data. Zorg dus dat je altijd een actuele back up van je data op de NAS hebt. Geen leuke klus, maar dataverlies is nog veel minder leuk. Alternatief kun je er natuurlijk ook een nieuwe schijf inzetten,

Kant en klare NAS sen.

Een Nas kun je ook gewoon in de winkel kopen. Het zijn apparaten, nauwelijks groter dan een externe harde schijf, die exact hetzelfde doen. Voordeel van deze oplossing is dat ze kleiner zijn dan een oude computer en meestal minder stroom zullen gebruiken. Nadeel? Je moet ze nog wel even kopen. En je hebt nog altijd een oude computer over, te goed om weg te gooien, te slecht om dagelijks achter te zitten.

Conclusie.

Na een moeizame start ben ik erg tevreden over het programma. Het heeft enige tijd geduurd voor het mij lukte het programma geïnstalleerd te krijgen en tevens harde schijfruimte te beschikking te stellen in het netwerk. Het lastige punt is de volgorde waarin je alles doet. Nadat ik de hierboven beschreven volgorde had ontdekt (houdt deze exact aan) is de installatie op meerdere computers probleemloos verlopen.
En dan luidt de conclusie dat het een programma is dat zijn werk doet. Zet de computer op zolder of in de kelder, je hebt er geen omkijken meer naar, maar wel in het hele huis je bestanden bij de hand.
Een aanrader, het is gratis, dus probeer het zelf.

Downloads:

FreeNAS: Gratis programma om een oude computer te gebruiken als netwerkopslag.
Deepburner Free:Gratis programma om cd's te branden.

Bron: Jan Chris ©, eerder gepubliceerd in de Computer Express 6 van 2006

Je kunt mij mailen op janpuntchrisatpvcfpuntnl.

Laatste update: 15 april 2012