PvCF

logo PvCF

Linux installeren

Ik schrijf met enige regelmaat over het installeren van Linux. Het blijkt echter dat veel mensen daar in de praktijk tegenop zien. Vandaar een handleiding Linux installeren en in gebruik nemen.
Ik ga uit van een computer met Windows XP waar ik Linux Mint bij ga plaatsen. De te nemen stappen zijn achtereenvolgens Linux downloaden, Linux op een dvd branden, de computer opstarten van die dvd, Linux installeren, de computer opstarten van de harde schijf, Linux actualiseren en lekker op ontdekking gaan.

Overbodige opmerking

Ik hoop dat iedereen zich realiseert dat een ingrijpende handeling als het installeren van een besturingssysteem altijd het risico van dataverlies met zich brengt. Maar dit is een overbodige opmerking want iedereen heeft een recente kopie van al zijn documenten, foto's, mails en andere persoonlijke gegevens die bij verlies onvervangbaar zijn. Mijn excuus dat ik het ter sprake heb gebracht.

Linux kiezen

Er is heel veel keus in Linux smaken, ik heb er zelfs een heel artikel aan gewijd. Als je begint met Linux is die veelheid overdonderend, ik raad daarom aan om te beginnen met Linux mint (http://linuxmint.com/), een behoorlijk complete Linuxversie. Voor oudere computers raad ik Linux Mint Xfce aan, voor recentere computers Linux Mint Mate. Linux Mint Cinnamon en Linux Mint KDE zijn goed te vergelijken met Linux Mint Mate, dat ik kies voor Mate op recente computers is omdat ik die prettig vind werken, puur persoonlijk dus.
Het ISO bestand van Xfce 32 bit kun je rechtstreeks downloaden van http://ftp.nluug.nl/os/Linux/distr/linuxmint/iso/stable/16/linuxmint-16-xfce-dvd-32bit.iso. Er is ook een 64 bits versie, http://ftp.nluug.nl/os/Linux/distr/linuxmint/iso/stable/16/linuxmint-16-xfce-dvd-64bit.iso, als je computer dat ondersteunt heeft die de voorkeur.

De website van Linux Mint
De website van Linux Mint, het begin van het avontuur.

Distributie gebruiken

Nadat je de distributie hebt gedownload staat er een bestand in de map Downloads met de extensie .iso, bijvoorbeeld linuxmint-16-xfce-dvd-32bit.iso. Je hebt nu nog een programma nodig om er een opstartschijf mee te maken. Dat kan een USB-stick zijn of een cd of dvd.
Ik heb op deze site beschreven hoe je een opstartbare USB stick kunt maken met de Universal USB Installer.
Omdat niet alle oude computers kunnen opstarten van een USB-stick ga ik uit van een dvd, het bestand van deze lichte distributie is al te groot voor een cd.
Mijn favoriete (freeware) programma is ImgBurn, te downloaden van http://imgburn.com/. Dit programma draait prima op alle versies van Windows, dus ook nog op Windows XP.
Als ImgBurn is geïnstalleerd kun je door rechts te klikken op het iso-bestand het brandproces starten.

Met ImgBurn brand je een image op een dvd.
Met ImgBurn brand je een image op een dvd.

Het venster van ImgBurn opent zich op de juiste plek. Als er een beschrijfbare dvd in de speler zit zal de "brandknop" linksonder in kleur verschijnen en wordt de dvd gemaakt zodra je daarop klikt.

Gestart vanuit de verkenner opent ImgBurn met de juiste opties.
Gestart vanuit de verkenner opent ImgBurn met de juiste opties.

Opstarten van de dvd

Om Linux te kunnen installeren moet je opstarten vanaf de zojuist gemaakte dvd. Iedere computer heeft een volgorde waarin de schijven worden afgezocht naar opstartbestanden. Een deel van de computers kijkt als eerste naar de dvd speler. Op andere zal met behulp van een toets een bootmenu of opstartmenu opgeroepen moeten worden. De toets verschilt tussen computers, veelgebruikt zijn F12, F8, F2 of Esc. In het BIOS van een computer kan de volgorde ook aangepast worden, maar die wordt met een andere, ook per computer verschillende, toets opgeroepen.

Dit bootmenu geeft aan dat de computer is gestart van de dvd.
Dit bootmenu geeft aan dat de computer is gestart van de dvd.

De eerste keer Linux opstarten van de dvd

Je zou de eerste keer dat Linux opgestart is kunnen vergeten dat het systeem van een dvd is opgestart. Er staat al een complete omgeving klaar, inclusief browser en officepakket. Het enige dat verraad dat het geen geïnstalleerde versie is is het icoontje Install Linux Mint op het bureaublad. En als je een draadloos netwerk gebruikt, het feit dat er geen verbinding met het netwerk is totdat je inlogt.
Je kunt je afvragen waarom je Linux zou installeren. De belangrijkste redenen zijn dat je op die wijze je instellingen vasthoudt, bijvoorbeeld de taal waarin Linux werkt, je extra programma's kunt installeren en het de computer veel sneller maakt. Maar er is zo goed mee te werken, bijvoorbeeld om veilig en virusvrij te internetbankieren.

Linux Mint in live modus. Je kunt er mee werken als met een geïnstalleerd systeem, en als je de computer uitschakelt ben je alle gegevens kwijt.
Linux Mint in live modus. Je kunt er mee werken als met een geïnstalleerd systeem, en als je de computer uitschakelt ben je alle gegevens kwijt.

Installeren dus maar

Zodra je op je bureaublad dubbelklikt op het icoontje Install Linux Mint begint de installatie.
De eerste vraag is naar de taal waarin je wilt werken. Even naar beneden scrollen en je komt Nederlands tegen.

De eerste stap van het installatieproces: Zet de taal op Nederlands.
De eerste stap van het installatieproces: Zet de taal op Nederlands.

Er kan een waarschuwing komen dat niet alle teksten vertaald zijn, dit geldt alleen gedurende de installatie en is opgelost na de eerste update.
Vervolgens wordt gecontroleerd of de computer voldoet aan de minimaal vereiste 7,3 GB harde schijfruimte. Tevens wordt gekeken of er een internetverbinding is, dit is niet noodzakelijk maar maakt het mogelijk de installatie direct te updaten.

Installatietype

De volgende stap is essentieel: Hoe wil je Linux installeren. Er zijn 3 mogelijkheden: Naast de bestaande Windows installatie, de standaard optie, in plaats van Windows (de hele harde schijf wordt dan gewist) of iets anders. De laatste opties is voor de ervaren gebruiker die zelf de hele harde schijf kan inrichten, bijvoorbeeld meerdere partities maken om de home directory op een eigen partitie te installeren.

Let op: In deze stap bepaal je of Windows en je data op je computer blijven staan.
Let op: In deze stap bepaal je of Windows en je data op je computer blijven staan.

Als je de bovenste optie kiest krijg je een brede groene balk in beeld met een verticale scheiding: De door het installatieprogramma voorgestelde nieuwe indeling van je harde schijf. Met de muis kun je de verticale balk "vastpakken" (er met de muis boven hangen en dan de linker knop indrukken en vasthouden) en je kunt de balk naar rechts schuiven om Linux minder ruimte te geven (tot minimaal de eerder genoemde 7,3 GB).
Je kunt de balk ook naar links schuiven, dan krijgt Windows minder ruimte. Hoever de balk naar links kan hangt af van hoe vol de Windows partitie is.
Ik kan de grootte van Linux variëren van 7,3 tot 34,6 GB, mijn Windows dus van 8,4 tot 35,7 GB. Daarbij merk ik op dat ik mijn Windows ongeveer leeg heb gemaakt voor ik begon.

Slepen met een muis om de ruimte tussen Windows en Linux te verdelen.
Slepen met een muis om de ruimte tussen Windows en Linux te verdelen.

Als je tevreden bent met het resultaat klik je op installeer nu. Deze stap moet je bevestigen, het installatieprogramma gaat daarna wijzigingen aan de harde schijf aanbrengen.

Als je nu op verder klikt worden de wijzigingen naar de harde schijf geschreven.
Als je nu op verder klikt worden de wijzigingen naar de harde schijf geschreven. Deze handeling veranderd de indeling van je computer.

Omdat je toch een recente back-up hebt van al je gegevens is het niet erg als dit mis zou gaan. Het is bij mij overigens nog nooit mis gegaan.

Installatie afronden

Terwijl Linux op de achtergrond geïnstalleerd wordt vraagt het installatieprogramma nog wat aanvullende gegevens. De regio waar je je bevind (standaard schat het al in dat je in Nederland zit) en het bijbehorende toetsenbord (standaard ook al correct: Engels - US internationaal met dode toetsen).
Daarna moet je nog opgeven hoe je heet, hoe je de computer wilt noemen en welk wachtwoord je gebruikt.
Het wachtwoord kan heel simpel zijn, alles wordt geaccepteerd. Het belang zit in de plaats waar je de computer gaat gebruiken. Als de computer altijd bij je thuis staat kan het simpel blijven en kun je kiezen voor Automatisch aanmelden. Als je de computer regelmatig meeneemt raad ik je aan een (sterk) wachtwoord te gebruiken.
Als er gevoelige data op de computer worden opgeslagen moet je je persoonlijke map versleutelen en een sterk wachtwoord gebruiken. Geen enkel wachtwoord maakt je data onbenaderbaar, dat lukt alleen met versleuteling, en versleuteling heeft alleen zin met een sterk wachtwoord.
Wat het wachtwoord ook is, onthoud het, je hebt het nodig bij alle beheers handelingen op je computer, zoals updates en software installeren.

Jouw gegevens en wachtwoord. Vergeet dat wachtwoord niet!
Jouw gegevens en wachtwoord. Vergeet dat wachtwoord niet!

Na gedane arbeid is het goed rusten. Terwijl Linux verder gaat met installeren kun je genieten (?) van een diavoorstelling met nuttige Linux informatie. Of een kop koffie of een biertje gaan drinken.

De eerste keer opstarten van de harde schijf

Als de installatie is afgerond is het tijd om de computer opnieuw op te starten. Tijdens de herstart wordt de dvd uit de computer geschoven (probeer dat niet handmatig) en de computer start op met een opstartmenu.
Standaard wil het menu Linux opstarten, maar je kunt er ook voor kiezen om Windows nog op te starten. Dat lijkt in het begin aantrekkelijk, probeer het zo min mogelijk te doen: Doel van de exercitie is immers dat je voor 8 april 2014 afscheid hebt genomen van Windows XP.

Het opstartmenu. Start je Linux op, of een laatste keer Windows XP?
Het opstartmenu. Start je Linux op, of een laatste keer Windows XP?

Linux Mint laat een Welkomstscherm zien met koppelingen naar hulpbronnen: Handleidingen, uitleg van functies en dergelijke. Dit zijn nuttige bronnen als je begint, waard om een keer naar te kijken.
De informatie waar naar verwezen wordt staat op het internet, je zult dus verbinding moeten hebben, en is meestal niet vertaald in het Nederlands.
Dit venster blijft bij iedere start terugkomen tot je het kruisje bij Dit dialoogvenster … verwijdert. De informatie kan ook daarna nog nuttig zijn, je kunt het Welkomstvenster dan nog oproepen in het instellingenvenster (Linux Mint Mate) of het startmenu (Linux Mint Xfce).

Het Welkomstscherm.
Het Welkomstscherm.

Eerste stap: Updaten

Voor de duidelijkheid: Ook Linux moet gewoon geupdatet worden. In ieder gecompliceerd stuk software zitten fouten die na ontdekking misbruikt kunnen worden.
Rechtsonder, in het systeemvak, staat een schildje met een blauwe i. Als daar met je muis overheen beweegt zie je hoeveel updates er al beschikbaar zijn direct na installatie. Klik er op en je wordt gevraagd naar je wachtwoord.

Het blauwe i-tje in het schildje geeft aan dat er updates beschikbaar zijn.
Het blauwe i-tje in het schildje geeft aan dat er updates beschikbaar zijn.

Vervolgens krijg je een overzicht van alles dat beschikbaar is. En net als bij Windows moet je je er maar aan overgeven dat alles noodzakelijk is. Gewoon alles installeren dus!

Een overzicht van de beschikbare updates. Installeer ze maar allemaal.
Een overzicht van de beschikbare updates. Installeer ze maar allemaal.

Een lastige vraag die dan komt is: Wil je het bestand /etc/gnome/defaults.list vervangen. Gnome is de grafische schil, het onderdeel van Linux waar je tegenaan kijkt. Mijn oplossing is simpel: Als ik mij niet bewust ben van een wijziging die ik in dat configuratiebestand heb aangebracht laat ik het vervangen. Het nieuwe configuratiebestand hoort bij de nieuwe versie van de software en bevat dus ook de nieuwste inzichten in hoe het geconfigureerd moet worden. Als je zelf wijzigingen hebt aangebracht in de configuratie kun je de verschillen tussen het bestaande bestand en het nieuwe bestand bekijken, maar dat is voor mij meestal te gecompliceerd.

Lees de waarschuwingen.
Lees de waarschuwingen door zodat je een bewuste keuze maakt.

En als alle updates geïnstalleerd zijn wordt het blauwe i-tje in het schildje een groen vinkje. Je bent up-to-date.

Up-to-date
Up-to-date!

Het startmenu

Zoals bekend van Windows tot en met versie 7 bezit Linux nog een gewone startknop.
Wat er verschijnt als je er op klikt verschilt van distributie tot distributie, de afbeelding hierbij komt uit Linux Mint Xfce.
Rechts een overzicht van categorieën, links de programma's die daarin thuis horen. Je kunt zelf programma's toevoegen aan en verwijderen uit de favorieten.

Het startmenu ziet er voor Windows gebruikers vertrouwd uit.
Het startmenu ziet er voor Windows gebruikers vertrouwd uit.

Software

Er is erg veel software beschikbaar voor Linux Mint. Als je op Softwarebeheer klikt moet je je wachtwoord invullen en vervolgens zie je dat er meer dan 43.000 pakketten beschikbaar zijn. Aantallen zeggen niets, hooguit in de app-store van de smartphones, maar er zit veel leuk spul tussen. Verder kun je bronnen aan Softwarebeheer toevoegen of software uit ander bronnen te downloaden en te installeren.
Het grote voordeel van software die via Softwarebeheer is geïnstalleerd is dat deze uit een vertrouwde bron komen en meegenomen wordt bij de automatische updates.

Softwarebeheer: Meer dan 43.000 pakketten beschikbaar.
Softwarebeheer: Meer dan 43.000 pakketten beschikbaar.

Stel je wilt de Midnight Commander installeren (voor de oudere jongeren: een bestandsbeheerder vergelijkbaar met de Norton Commander) dan kun je die simpelweg zoeken in Softwarebeheer.
Rechtsboven is een zoekvlak waarin je mc typt en de Midnight Commander verschijnt bovenaan in de lijst.

Vanuit Softwarebeheer installeer je extra programma's die automatisch worden geüpdatet.
Vanuit Softwarebeheer installeer je extra programma's die automatisch worden geüpdatet.

Klik erop en je krijgt een beschrijving (in het Engels) en een paar screenshots. Als het een programma is dat je wilt klik je op installeren en het programma wordt geïnstalleerd. Het geïnstalleerde programma zal in het algemeen wel in het Nederlands zijn.

Instellingenbeheerder

De opties die in de instellingenbeheerder worden geboden moet je allemaal bekijken. Dat geldt overigens voor ieder besturingssysteem dat je voor het eerst gebruikt. Hier ontdek je de (on)mogelijkheden van het systeem, van de toepassingen die gestart worden tot het uiterlijk van het systeem.

Gebruik het instellingenscherm om Linux Mint Xfce aan te passen.
Gebruik het instellingenscherm om Linux Mint Xfce aan te passen.

Conclusie

Dit is een algemene beschrijving van de manier om een Linuxversie te installeren naast een bestaand besturingssysteem en de eerste stapjes te zetten. Het lijkt gecompliceerd maar is het niet. Het is meer een kwestie van tijd investeren en alle opmerkingen die tijdens de installatie langskomen lezen.
Blijf schrijven met jouw ervaringen!

Links:

Linux Mint - de gebruikte Linux distributie
ImgBurn - brandt Linux op een dvd
Pendrive Linux - zet Linux op een USB stick


Bron: Jan Chris ©, eerder gepubliceerd in de Computer Express 1 van 2014

Je kunt mij mailen op janpuntchrisatpvcfpuntnl.

Laatste update: 5 februari 2014
.