PvCF

logo PvCF

Windows Back-Up … en herstel

Een beetje slimme computergebruiker is voorbereid op eventualiteiten. Van het systeem heeft de gebruiker een back-up om bij eventualiteiten de computer te kunnen herstellen. Een back-up van de data is nog belangrijker, je eigen documenten en foto's zijn onvervangbaar. Heb je die ook, en is die actueel?
In dit artikel laat ik zien hoe je je harde schijf zo indeelt dat je het systeem, Windows en je programma's, scheidt van je data, zoals je documenten en foto's. Doel van deze exercitie is dat je makkelijk van beide afzonderlijk een back-up kunt maken.
Eerste stap is het indelen van je harde schijf in een systeemdeel en een datadeel.
Vervolgens maak je een stabiele back-up van je systeem. Deze back-up maak je eens per jaar opnieuw, of voordat je een nieuw programma installeert. Bij problemen met de computer kun je de back-up terug zetten en snel weer aan de gang.
Van je data maak je veel vaker een back-up, minimaal eens per week.
Het spreekt voor zich (hoop ik) dat je die data back-up op een veilige plek legt, zodat deze in veilig is als de harde schijf stuk gaat of er een virus op je computer komt.

Schijf splitsen

Er zijn vele programma's om een schijf te verkleinen. Microsoft levert bij Windows een hulpprogramma om de harde schijf te beheren. Verkleinen is een van de mogelijkheden. Geen reden om een ander programma te zoeken.
Klik rechts op de startknop en kies uit het afrolmenu voor Schijfbeheer.
Let op: Schijfbeheer is een krachtig programma, je kunt hier de werking van Windows mee verstoren.

Windows Back-up
Klik met de rechter muisknop op de startknop en je krijgt een afrolmenu. Kies uit de lange lijst voor schijfbeheer.

Schijfbeheer

Het programma Schijfbeheer laat een overzicht van de harde schijf of schijven zien.
Mijn Windows is geïnstalleerd op een nieuwe, lege harde schijf, volgens opschrift 750 GB groot.
Windows maakt dan een herstelpartitie aan van 450 MB, een EFI-systeempartitie van 100 MB en de rest van de schijf (698 GB (?)) is voor Windows. Dat is de C: schijf. De grootte van de C: schijf is logischerwijs afhankelijk van de grootte van de hele schijf.
Als je een computer koopt waar Windows al op staat zijn er waarschijnlijk meer partities, ook een herstelpartitie van meer dan 20 GB, vaak aan het einde van de schijf, met Windows en hulpprogramma's. Met behulp van deze partitie kun je de computer terugbrengen naar de toestand zoals de computer is verkocht.

Windows Back-up
Schijfbeheer geeft een overzicht van de harde schijf of schijven, hier in de standaardindeling
Windows Back-up
Rechtsklikken op het optische station om de schijfletter te wijzigen of op de C: schijf om deze te kunnen verkleinen

Schijfletters

Als je een optische speler, een CD of DVD speler, in je computer hebt kan het zijn dat deze de schijfletter D: heeft. Ik vind het prettig dat de harde schijven opeenvolgende letters hebben. Ik hernoem daarom mijn optische speler naar de letter L:, dan is er nog "ruimte" voor andere schijven.
Klik daarvoor in Schijfbeheer met de rechter toets op de speler en kies uit het afrolmenu voor Stationsletter en paden wijzigen…
Klik (met de linker toets dus) in het menu op Wijzigen. Er verschijnt een lijst met beschikbare stationsletters, ik kies voor de L:. Klik op OK, bevestig de waarschuwing en de schijfletter is gewijzigd.

Windows Back-up
Verander in Schijfbeheer de stationsletter van de cd/dvd speler

Volume verkleinen …

Als je met de rechtermuisknop op de C: schijf klikt krijg je een afrolmenu. Hieruit kun je de optie Volume verkleinen… kiezen. Het programma onderzoekt hoeveel ruimte van de C: schijf afgenomen kan worden. Het zal duidelijk zijn dat de schijf niet kleiner kan worden dan de hoeveelheid gegevens die er op staat. Als Windows, de programma's en de data 125 GB groot zijn zal de schijf maximaal verkleind kunnen worden tot iets meer dan 125 GB. De maximaal mogelijke verkleining zal in praktijk de helft van de schijfgrootte zijn. Met andere programma's is wel een grote verkleining mogelijk, indien de hoeveelheid gegevens op de schijf het toelaten
Klik op Verkleinen om het proces te starten. Je moet je nog wel door een paar waarschuwingen heen klikken.
Het daadwerkelijke verkleinen kan enige tijd duren, je moet afwachten tot het klaar is.
Let op: Je mag de computer nu niet uitschakelen of in laten slapen!

Windows Back-up
Schijfbeheer stelt je in staat de ruimte van de C: schijf te verkleinen
Windows Back-up
Na verkleining blijft er een leeg deel op de schijf achter

Volume maken

Als het verkleinen klaar is zie je in Schijfbeheer na de C: schijf een lege ruimte, Niet-toegewezen.
Klik hier rechts op. Er verschijnt weer een afrolmenu en kies daarin voor Nieuw eenvoudig volume …
Er komt een Wizard, een hulpprogramma dat alle noodzakelijke stappen doorloopt om een nieuwe partitie te maken.

Windows Back-up
Klik rechts op de lege ruimte en kies voor Nieuw eenvoudig volume …
Windows Back-up
Een wizard helpt bij het maken van een nieuwe partitie

Eerste stap is de grootte opgeven. Standaard gaat het programma er al van uit dat je de hele vrije ruimte wilt gebruiken, maar je kunt desgewenst meerdere, noodzakelijkerwijs kleinere, partities maken.

Windows Back-up
Kies als eerste de schijfletter die je aan de nieuwe partitie wilt toekennen

Je moet een schijfletter toekennen. Standaard is de eerste vrije letter geselecteerd. A: en B: doen niet mee, die zijn van oudsher gereserveerd voor diskettestations. Maar je kunt ze selecteren, doe dat alleen als je zeker weet waarom je wilt afwijken van de gangbare standaard.
Als je een cd of dvd speler in je computer hebt kan het zijn dat deze de letter D: heeft, en de nieuwe partitie de letter E: krijgt. Als je dat niet wilt moet je de cd/dvd speler eerst een andere letter geven, dat heb ik hierboven beschreven.
Vervolgens moet je kiezen voor het bestandssysteem. Bij een harde schijf heb je geen keuze, je moet er een NTFS schijf van maken.
Ook kun je hier een naam kiezen voor de schijf, standaard is dat NieuwVolume. Omdat ik deze schijf als data-schijf ga gebruiken geef ik hem, hoe origineel, de naam Data.

Windows Back-up
Kies vervolgens bestandssysteem (Windows staat alleen NTFS toe) en naam van de schijf

Als laatste geeft de wizard een overzicht van de instellingen. Klik op voltooien en de nieuwe partitie wordt gemaakt en geformatteerd.
In Schijfbeheer komt de schijf als 100% lege schijf tevoorschijn, en uiteraard ook in de Verkenner.

Windows Back-up
In Schijfbeheer zie je na afloop het resultaat …
Windows Back-up
… en in de verkenner natuurlijk ook

Opslaglocatie

Volgende stap is dat je Windows vertelt dat je voortaan je bestanden op de nieuwe D: schijf wilt opslaan.
Open de Windows instellingen. Klik links op de startknop, en selecteer dan het tandwieltje, links, tweede van onderen.
Ga naar Systeem en kies daar Opslag. Je ziet daar de beschikbare schijven en dat Windows nieuwe apps, documenten en dergelijke op de C: schijf opslaat. Voor de apps is dat een prima plaats, de ander opties, voor documenten en dergelijke, kun je het beste naar D: zetten.
Klik op Deze PC (C:). Er verschijnt een overzicht van de beschikbare locaties (in dit geval C: en D:).
Kies voor D: en klik op Toepassen.
Alle nieuwe documenten worden vanaf dit moment op de D: schijf opgeslagen, de aanwezige documenten zul je zelf naar de D: schijf moeten verplaatsen. Doe dit ook, want anders worden ze meegenomen in de back-up van het systeem, de back-up van de C: schijf.

Windows Back-up
De voor opslag beschikbare schijven

Bestanden verplaatsen

Om de bestanden te verplaatsen open ik meestal twee Verkenner vensters. In de linker navigeer ik naar C:\Gebruikers\jc\Documenten, in de rechter naar D:\jc\Documenten. In dit geval is jc dus mijn gebruikersnaam, dat is bij jou ongetwijfeld anders.
In het linker venster klik ik met de rechtermuisknop op een document. Houd de muisknop ingedrukt en sleep het document naar het rechter venster, naar Documenten. Laat daar de muisknop los. Er verschijnt een afrolmenu. De standaard actie is om het document te kopiëren, kies (met de linkermuisknop) voor verplaatsen.

Windows Back-up
Verplaats je eigen bestanden van de C: schijf naar de D: schijf

Back-uppen

Als gezegd, je kunt nu twee back-ups maken. Een systeem back-up van de C: schijf en een data back-up van de D: schijf. Ik begin met de systeem back-up.
Een systeem back-up maak je als je systeem goed loopt. Dat moet je minstens een keer per jaar doen, dan heb je altijd een, redelijk actuele, kopie als het een keer mis gaat.
Een goed moment om een back-up te maken is ook voor de installatie van een nieuw programma. Gaat er wat mis, kun je terug naar een goed werkend systeem.

Systeem back-up

Een systeem back-up begint in het Instellingen menu. Kies daar voor Bijwerken en beveiligingen.
Onder systeemherstel vind je de opties om de computer weer te herstellen in de uitgangspositie, terug naar af.
Ik wil nu echter kijken onder Back-up, om een kopie te maken van het huidige systeem zodat ik de huidige situatie in de toekomst kan herstellen.
Onder Wilt u een oudere versie terugzetten? staat Ga naar Back-up maken en terugzetten (Windows 7). Kennelijk kan het streven naar duidelijke namen niet gecombineerd worden met het streven naar korte namen.
Hoe dan ook, de vlag dekt de lading, het is het vertrouwde Windows 7 back-up programma.
Selecteer links Een systeemkopie maken.

Windows Back-up
Ga naar een back-up maken …
Windows Back-up
… en kies voor een systeemkopie

Back-up opslaan

Het programma begint met het zoeken naar apparaten waar het de back-up kan opslaan. Het vindt de D: schijf, maar heeft door dat deze partitie op fysiek dezelfde schijf staat als de C: partitie. Als je geen andere schijf in je computer hebt moet je deze toch maar nemen. Je krijgt een goede back-up, met de beperking dat de back-up weg is als de harde schijf mechanisch stuk gaat. De back-up dus zo snel mogelijk naar een andere locatie verplaatsen.

Windows Back-up
xx
Deze waarschuwing kun je voor nu negeren###

Vervolgens geeft het programma aan hoeveel data er geback-upt wordt en waar het vandaan komt: Bij mij de C: schijf en de twee verborgen partities. Dit zal er op een andere computer anders uitzien.

Windows Back-up
In de map WindowsImageBackup ligt de complete systeem back-up
De schijven (eigenlijk partities) die geback-upped worden###

Klik vervolgens op Back-up starten om de back-up te starten.
Het is van belang dat je zo weinig mogelijk andere programma's draait, je kunt het beste je computer met rust laten.

Windows Back-up
xx

Op de D: schijf wordt een nieuwe map gemaakt, WindowsImageBackup. Deze map is beveiligd, maar je kunt de map wel openen. In deze map staat de back-up.
Als je een externe harde schijf hebt, bijvoorbeeld een USB schijf, raad ik je aan de hele map daarheen te kopiëren. Je krijgt waarschuwingen dat het een beveiligde map is, maar die kun je allemaal wegklikken.

Systeemherstelschijf maken

Het programma vraagt of je een systeemherstelschijf wilt maken. In principe een goed idee, maar… je hebt daar een cd-brander voor nodig. Als je die niet hebt, en dat hebben veel computers tegenwoordig niet meer, lukt het niet die schijf te maken.
Geen paniek, het terugzetten van een back-up kan evengoed met de Windows installatie dvd of USB-stick.

Windows Back-up
Een systeemherstelschijf kun je alleen aanmaken als je een cd of dvd brander in je computer hebt, anders gebruik je een Windows 10 installatie dvd

Back-up terugzetten – RISKANT

De back-up zet ik alleen om te laten zien dat het werkt, een "proof of concept". De enige manier om zeker te weten of het gelukt is is de back-up terug zetten. Maar als het niet lukt help je een goedlopend systeem om zeep. Doe dit ter test dus alleen op een nieuw geïnstalleerd systeem, niet met de computer die je dagelijks gebruikt.

Windows Back-up
Veel computers geven kort een overzicht van de opstartopties, soms moet je eerst een beeldvullend logo wegklikken, bijvoorbeeld met de Esc toets

Back-up terugzetten

Als je de proef op de som wilt nemen moet je de computer starten van de systeemherstelschijf, of de installatie dvd.
Veel computers starten direct op van de harde schijf. Als je ze van een ander medium wilt laten opstarten moet je vaak een toets indrukken. De tekst welke toets dat is komt vaak kort voorbij. Bij mij is het de Esc toets maar het kan ook F12, F11, F8 of nog een andere toets zijn. Als je er niet uitkomt, Google is je beste vriend. Zoek naar merk en type van je computer.
Je krijgt een startmenu waarin je de juiste schijf moet aangeven. Bij mij is dat nu een cd rom drive, maar het kan ook zijn dat het menu de opstartschijf als USB schijf herkent.
Start de Installatie op de gebruikelijke manier: Kies in het eerste scherm taal en toetsenbord.
In het tweede scherm moet je niet voor Nu installeren kiezen maar voor Uw computer herstellen.

Windows Back-up
Voorbeeld van een bootmenu, zoek hier naar je USB stick
Windows Back-up
Eerste scherm na het opstarten vanaf de installatie dvd kun je wegklikken
Windows Back-up
In het tweede scherm kies je NIET nu installeren, maar Uw computer herstellen

Back-up terugzetten

Kies in het volgende scherm voor Problemen oplossen.
In het volgende scherm, Geavanceerde opties, kies je voor Herstellen met installatiekopie. Het systeem gaat zoeken en vindt, als het goed is, de Windows 10 installatie. Selecteer deze.
Het programma vindt de meest recente kopie, als er al meer zijn, en geeft informatie van de computer waar de kopie vanaf komt. Klik op volgende.
In het volgende scherm kun je er voor kiezen de schijven te formatteren. Omdat dan alle partities in de computer geformatteerd worden kun je dat beter niet doen. Kies voor volgende.
Klik op OK in het volgende scherm, bevestig dat en de C: schijf wordt op fouten gecontroleerd, vervolgens compleet gewist en Windows hersteld. Daarna wordt de computer opnieuw opgestart.

Windows Back-up
Geavanceerde opstartopties, kies hier voor Herstellen met installatiekopie
Windows Back-up
Selecteer de juiste back-up om terug te zetten

Als het goed is start Windows weer keurig op in de situatie zoals die was op de datum dat de kopie gemaakt is.

Data back-up

De back-up die je gemaakt hebt heeft alleen betrekking op het systeem: Windows en de programma's.
De data staat op de D: schijf, en daar is nog geen back-up van gemaakt. Het is echter van het grootste belang dat deze data regelmatig geback-upped wordt. Na enig zoeken op internet ben ik uitgekomen bij EaseUS Todo Backup Free. Deze software draait op de achtergrond en maakt periodiek een back-up.
De software is freeware, dus gratis te gebruiken, en te downloaden van http://www.todo-backup.com/products/home/download.htm.
De keuze is op deze software gevallen omdat velen er positief over schrijven, niet omdat ik er uitgebreid marktonderzoek naar heb gedaan, In de relatief korte tijd die ik het gebruikt heb ik geen op- of aanmerkingen over de software. Het doet wat ik verwacht.

Todo Backup installeren

Eerste stap van de installatie is een taal kiezen. Nederlands behoort niet tot de mogelijkheden, ik kies voor Engels. Ze doen nog een manmoedige poging je aan een betaalde versie te krijgen, maar dat kun je negeren. De licentie overeenkomst kun je niet negeren, die moet je bevestigen.
Je kunt de standaard instellingen voor locatie en desktop icoon volgen, het vinkje bij Customer Experience Improvement Program verwijder ik.

Windows Back-up
Het installeren van EaseUS Todo Backup mag niemand voor problemen stellen

Installatie afronden

Vervolgens vraagt het programma waar je de data wilt opslaan. Als je maar één harde schijf in je computer hebt kun je de standaard voorgestelde map D:\My Backups gebruiken. De D: schijf is niet de ideale locatie voor een permanente back-up, maar zo breng je de bestanden wel samen voor een periodieke back-up naar een externe schijf.
Na installatie biedt het programma aan te starten. Je moet dan nog wel een keer bevestigen dat je genoegen neemt met de gratis versie

Back-up instellen

Todo Backup biedt vier mogelijkheden: Disk/Partitie Back-up, Bestands Back-up, Systeem Back-up en Slimme Back-up. De systeem Back-up heb ik hiervoor al gemaakt met Windows' eigen oplossing.
Ik kies voor Bestands (File) Back-up van de data op de D: schijf.
Je moet een doellocatie selecteren, standaard is dat de locatie D:\My Backups. Ik vind het prima.
Let op: De D: schijf wordt dan volledig genegeerd als brondata voor de back-up.

Windows Back-up
Bron en doel van de back-up

Je kunt je back-ups plannen, eenmalig, dagelijks, wekelijks of maandelijks.
Ik ga voor de dagelijkse back-up. Je kunt iedere dag één back-up maken of periodiek.
Toelichting: Eén back-up betekent dat de computer elke dag op een vaste tijd een back-up maakt. Desgewenst start het programma daarvoor de computer op. Periodiek, het programma noemt het interval, betekend dat het programma om de ingestelde tijd een back-up maakt van de wijzigingen.

Windows Back-up
Eenmalig een back-up schema aanmaken en je hebt er geen omkijken meer naar

Back-up schema instellen

Als je een keer zorgvuldig een schema instelt oef je daar voorlopig niet meer naar te kijken.
Mijn voorbeeld: Een dagelijks intervalschema. Ik laat het starten om 00:00 en eindigen om 23:59, het laatst mogelijke tijdstip. Met een interval van een uur maakt de computer back-ups. De eerste back-up is een volledige back-up (Appoint daily first backup as: Full backup) en de verdere back-ups van de dag alleen de wijzigingen (Backup method: Incremental backup).
De computer hoeft niet zelf op te starten om ingeplande back-ups te maken en hoeft ook niet te beginnen met een back-up als ik de computer aanzet, de vinkjes bij Wake… en Run… kunnen achterwege blijven.

Back-up bronnen selecteren

Het is van belang je back-up bronnen zorgvuldig te kiezen: Niet te veel, maar zeker niet te weinig.
Het programma laat met een vinkje zien dat een onderdeel volledig is geselecteerd, met een vierkantje dat een onderdeel deels is geselecteerd.
Het programma heeft niet door dat je je standaard opslagmappen naar de D: schijf hebt verplaatst, selecteer dus die nieuwe locatie. Bij mij D:\jc, daar hangt alles onder, zoals documenten en foto's.
Zorg ervoor dat je niet D:\My Backups selecteert, dat is de map waar de back-up wordt opgeslagen.
Ook de map D:\WindowsImageBackup wil je niet selecteren, dat is de systeemback-up, die vertraagt het back-uppen en maakt de back-up onnodig groot.
Standaard zijn de mappen My Documents, Favorites en Desktop geselecteerd. De eerste map kun je de-selecteren, de map is nu leeg en er wordt nooit meer iets in opgeslagen. In de tweede map staan alleen favorieten van de Internet Explorer, niet van andere browsers, niet zinvol als je een andere browser gebruikt. De map Desktop is wel handig, zeker als je de gewoonte hebt om bestanden af en toe op het bureaublad op te slaan.
Vul deze lijst aan met alle locaties waar je regelmatig bestanden opslaat, bijvoorbeeld je zelfgemaakte foto's en films.

Windows Back-up
Kies je back-up bronnen met zorg

Belangrijk

Kopieer regelmatig, bijvoorbeeld eens per week, de map D:\My Backups naar een externe harde schijf.

En na het maken van een systeemkopie de map D:\WindowsImageBackup.

Conclusie

Met enige voorbereiding kun je volautomatisch back-ups van je computer laten maken. Tegen defecte harde schijven en virusprogramma's die je data versleutelen helpt dat niet. Daarom moet je je back-ups wel regelmatig naar een externe harde schijf kopiëren. En die schijf dan weer loskoppelen van de computer …
Windows back-up procedures
Met een klein beetje planning heb je een huis, tuin en keuken back-up procedure. De geschetste procedure kost na aanmaken weinig aandacht, maar is niet geschikt voor heel kostbare data. Als je bijvoorbeeld bezig bent met afstuderen moet je een stapje extra zetten: veel vaker je data naar een externe opslag overbrengen, liefst dubbel!
EaseUS Todo Backup Free Versie 9.2
Op Windows 10 ISO's kun je direct upgraden of een installatiemedium downloaden.
Download EaseUS Backup van https://www.easeus.com/.

Bron: Jan Chris ©, eerder gepubliceerd in de Computer Express 6 van 2016

Je kunt mij mailen op janpuntchrisatpvcfpuntnl.

Laatste update: 5 januari 2019
.