PvCF

logo PvCF

Windows Versnellen

(Bijna) iedereen vindt dat zijn computer in de loop van het gebruik trager wordt. Daarom kijk ik eens naar de vertragingen en de mogelijkheden de computer te versnellen.
Vooraf: verwacht geen wonderen. Om het resultaat van elke wijziging te bepalen moet je elke maatregel testen. Als een maatregel een half uur duurt om te realiseren en 10 seconde tijdwinst oplevert moet je de computer al (30 * 60) / 10 = 180 keer opstarten om de geïnvesteerde tijd goed te maken, dat is dus een half jaar elke dag een keer. Als de tijdswinst slechts 1 seconde is moet je diezelfde computer 1800 keer opstarten, dat is 5 jaar lang iedere dag een keer.
Kortom, als het je alleen om de tijdswinst te doen is dan is het nu stoppen met lezen van dit artikel misschien wel je grootste winst die je kunt behalen.

Objectief testen

Microsoft heeft een lezenswaardig artikel gepubliceerd, de "Performance Testing Guide for Windows". Daarin worden de randvoorwaarden geschetst om zo objectief mogelijk te kunnen testen. In het kort gezegd komt dat neer op het opnieuw installeren en actualiseren van Windows. Het is daarom niet interessant voor de gebruiker die hoopt zijn draaiende systeem wat sneller te maken. Wel kun je lezen hoe je de computer moet instellen om zo gelijk mogelijk te testen.

Twee aandachtspunten

Om de computer te versnellen kun je je beperken tot twee belangrijke onderdelen: Het starten van de computer en de programma's en diensten die op de achtergrond draaien. Waar ik ook nog naar kijk zijn de optimalisatieprogramma's, maar die zijn toch veel minder nuttig dan de makers (verkopers) je wel willen doen geloven.

Opstarten (of eigenlijk: uitschakelen)

De snelheid van het opstarten hangt af van de manier waarop je de computer hebt afgesloten. Er zijn 3 mogelijke opties van afsluiten: Uitschakelen, het geheugen naar de harde schijf schrijven en de computer uitschakelen of het geheugen gevuld en onder spanning laten, en de rest van de computer uitschakelen.

Uitschakelen (S5, soft off)

De normale (standaard in Windows 7) manier van uitschakelen. De spanning wordt van het geheugen (het RAM) gehaald, en daarmee wordt het geheugen gewist.
Er blijft spanning op het systeem staan. Systemen die tegenwoordig verkocht worden mogen volgens EU richtlijnen in deze toestand (waarin ze dus eigenlijk niks staan te doen) maximaal 1 watt gebruiken, met de huidige prijzen van ongeveer € 0,22 per KWh (groene) stroom kost je dat nog geen € 2,00 per jaar. Systemen van een paar jaar oud verbruiken vaak meer. Met een schakelblok kun je de spanning helemaal van het systeem halen, en deze vorm van lekstroom voorkomen.

Suspend to disk (S4, de sluimerstand)

Bij deze manier van uitschakelen wordt het hele geheugen naar de harde schijf geschreven voordat het systeem uitgaat. Het geheugen wordt geschreven in het verborgen bestand hiberfil.sys dat in de root van de c: schijf staat. Het zal geen verbazing wekken dat dit bestand even groot is als het interne (RAM)geheugen dat in de computer aanwezig is. Het afsluiten op deze wijze duurt langer dan bij het normale uitschakelen, afhankelijk van de mate waarin het geheugen gevuld is. Bij de start moet het geheugen weer gevuld worden uit het bestand hiberfil.sys, en dat kan bijna net zo lang duren als een verse opstart. Draaiende programma's draaien gewoon door, open documenten blijven open.
Het jaarlijkse stroomverbruik is gelijk aan de S5 situatie, je kunt ook een schakelblok gebruiken.

Suspend to RAM (S3, de slaapstand of standby)

Bij deze manier van uitschakelen blijft het interne geheugen op spanning, de rest van de computer wordt wel uitgeschakeld. De computer kan binnen seconden afgesloten en ook weer opgestart worden. Opstarten kan vaak met een toets op het toetsenbord, zoals de Enter toets, of de muis. Draaiende programma's blijven ook in deze situatie draaien en open documenten blijven open.
Het zal duidelijk zijn dat er in dit geval wel spanning op het systeem moet blijven, een modern systeem kost maximaal 3 watt oftewel € 6,00 per jaar.

De Windows 7 manier

In Windows 7 worden de toestanden S3 en S4 standaard gecombineerd. Als je bij het uitschakelen kiest voor de slaapstand (de sluimerstand ontbreekt) duurt het afsluiten net zolang als bij de S4 stand, en is het stroomverbruik net zo hoog als in de S3 stand.
Dit klinkt negatief maar is niet zo bedoeld. Het starten van de computer gaat net zo snel als uit de S3 toestand, en als er een probleem is geweest met de stroomtoevoer dan ben je toch geen gegevens kwijt.

Om de sluimerstand te activeren moet je de geavanceerde instellingen van het energiebeheer aanpassen, anders biedt Windows alleen de Hybride modus aan.

WindowsVersnellen01
Windows afsluiten in de Hybride modus
WindowsVersnellen02
Hybride Modus aanpassen
WindowsVersnellen03
Windows afsluiten met sluimerstand

Opnieuw opstarten

Iedere de tweede dinsdag van de maand heeft Microsoft een zogenaamde "patch day". Van Windows en andere Microsoft programma’s worden dan updates uitgebracht en bij de meeste gebruikers automatisch geïnstalleerd.
Na een update zal het vaak nodig zijn Windows helemaal uit te schakelen en opnieuw op te starten.
De afsluitknop is op de dagen voorzien van een uitroepteken.

WindowsVersnellen04
Na een update moet je Windows uiteraard wel opnieuw opstarten

Harde schijf

Van oudsher zijn de harde schijven draaiende magnetische schijven (platters) waar de gegevens op staan. Deze worden, zoals alles in de computer industrie steeds sneller.
Voor het starten maakt het niet eens zo veel uit of je een snelle of een langzame harde schijf hebt. Het belangrijkste is dat in de BIOS de schijf staat ingesteld op de AHCI (of sata of raid). Een schijf in de IDE compatibele modus is veel langzamer
LET OP: Je kunt een schijf niet zomaar in de BIOS omzetten van IDE naar AHCI. Na omschakeling moet de schijf opnieuw geformatteerd worden en weer opnieuw ingericht. Doe dat dus alleen als je Windows toch opnieuw wilt installeren.

Solid state disks

Sinds enige tijd zijn de SSD's (solid state disks) in opkomst, harde schijven zonder bewegende delen. Die zijn wel weer aanzienlijk sneller om de computer op te starten, maar ook weer duurder. Tenzij je je computer uitzet in de S3 modus, dan merk je het verschil bij het opstarten niet. En bij het uitschakelen in de S4 modus is een SSD bij het schrijven naar de schijf nauwelijks sneller dan een gewone harde schijf. Het is een persoonlijke afweging of je dat geld over hebt voor een iets sneller startend systeem.

BIOS

Als je toch in het BIOS, het Basic Input Ouput System, de basis regelkamer van de computer bezig bent, kan het zijn dat je nog verder wilt experimenteren. Begrijpelijk, er is daar winst te halen. Veelal worden BIOS-sen conservatief ingesteld, ze werken probleemloos, maar niet op maximale snelheid. Experimenteren loont, maar...
Ook voor het BIOS geldt dat iedere instelling getest moet worden. En het kan mis gaan. Als je bijvoorbeeld de optie Legacy USB Support van Enabled op Disabled zet ondersteunt het BIOS geen USB toetsenborden meer. En dan kom je nooit meer in het BIOS als je geen oud PS/2 toetsenbord op voorraad hebt.
Op een traditionele computer met losse kast is die fout meestal wel te herstellen, de meeste moederborden zijn voorzien van een schuifje waarmee je de BIOS weer in de fabrieksinstelling kunt terugzetten. Bij de meeste laptops ontbreekt dat, die kun je na een fatale fout in het BIOS in het ergste geval afstaan aan de recycling. Bezint eer ge begint.

Autostart

Er valt winst te behalen bij het starten van de computer als je niet te veel programma's en diensten automatisch op de achtergrond laat meedraaien. De twee bekendste programma's waarmee je dat kunt regelen zijn MSConfig, een standaard onderdeel van Windows en Autoruns van Sysinternals, sinds een aantal jaren onderdeel van Microsoft.
MSConfig werkt eenvoudiger dan Autoruns, ik raad je dan ook aan om daar meer te beginnen.
Gebruik het programma voorzichtig, probeer te achterhalen wat het programma doet of moet doen dat je de nek omdraait en start na iedere wijziging de computer opnieuw op. Alleen zo kun je voorkomen dat je voor onaangename verassingen komt te staan, en kun je het effect van je ingreep meten.
Had ik al gezegd dat het tunen van je computer veel tijd kost?
LET OP 1: Stop geen programma's of diensten van Microsoft, antivirus programma's of drivers van hardware leveranciers.
LET OP 2: Met Autoruns zie je veel meer programma's dan met MSConfig. Als je een programma met Autoruns uitschakelt kan het goed zijn dat je het ook alleen met Autoruns weer kunt inschakelen.

WindowsVersnellen05
MSConfig

Aantal processors

Terwijl je toch in MSConfig bezig bent kun je gelijk de volgende tip proberen. Onder het tabblad Computer opstarten kun je bij de geavanceerde opties het aantal processoren opgeven. Standaard staat dit op één, maar is het niet aangevinkt. Je kunt het aanvinken en dan van één tot het aantal geïnstalleerde processoren (kernen) van je computer kiezen.
Werkt briljant.
Ik hoop alleen niet dat je verwacht dat je computer er sneller door opstart. Standaard start Windows al met alle processorkernen die het in de computer vindt, deze optie is bedoeld voor ontwikkelaars die willen testen hoe een programma draait op een computer met minder processorkernen dan zij in hun systeem hebben.
Als je er even over nadenkt is er geen reden te bedenken waarom Windows niet met alle kernen zou starten, maar dit wordt wel als serieuze tip op het web verspreid.
Uit testen blijkt overigens dat het beperken tot één kern niet eens zo heel veel extra tijd kost. Dat klinkt ook best logisch, de computer staat tijdens het starten waarschijnlijk de meeste tijd te wachten op de harde schijf.

Automatisch inloggen

Om Windows 7 in een netwerk te gebruiken moet je een wachtwoord gebruiken. Omdat een wachtwoord slechts schijnzekerheid biedt kun je in een vertrouwde omgeving (een computer die alleen thuis gebruikt wordt) net zo goed het wachtwoord automatisch laten invullen.
Om automatisch in te loggen moet je de commandoprompt oproepen en het commando netplwiz ingeven. Verwijder het vinkje voor Gebruikers moeten een gebruikersnaam en wachtwoord opgeven, kies de gebruiker die automatisch inlogt, vul twee keer (?) diens wachtwoord in en klik op toepassen.

WindowsVersnellen06
Automatisch Inloggen, of niet

Register opschonen

Het nut van het opschonen van het register hangt af van de gebruikte versie. Gebruikers van Windows 7 moeten dit vooral niet doen. Het opschonen is volkomen nutteloos, en veroorzaakt waarschijnlijk meer problemen dan het oplost.
Onder Windows XP schijnt het wel nuttig te zijn. Windows bezat in die tijd nog geen (goed) mechanisme om het register op te schonen, en daar zijn leveranciers van hulpmiddelen zoals Ccleaner ingesprongen. Maar let op, ook bij Windows XP kun je de boel te rigoureus opschonen.
De situatie van Windows Vista kan ik niet goed inschatten, ik ben geneigd te denken dat de mechanismes van Microsoft al meer uitgerijpt zijn en dat je eigenlijk niet meer moet ingrijpen.

Defragmenteren

Van vroeger kennen we allemaal nog het defragmenteren: Bestanden die in stukken over de harde schijf staan worden weer netjes als een geheel opgeslagen. De bestanden die belangrijk zijn voor het opstarten konden daarbij netjes aam de buitenkant (de snelste kant) van de harde schijf achter elkaar geplaatst worden. Het commando, defrag c: -b, kan nog steeds gegeven worden maar het heeft geen zin meer. Windows doet het zelf met superfetch, laat dit met rust.
De superfetch boot optimalisatie past de volgorde waarin de bestanden op de harde schijf zo aan dat ze in de goede volgorde staan voor het opstarten. Windows past de volgorde zelf aan op momenten dat er niets met de computer gedaan wordt, na een paar weken gebruik is dat geregeld.
Mocht je het toch per sé zelf willen doen na het opnieuw installeren van Windows dan luidt het commando in een terminal met administratorrechten: cmd.exe /c start /wait Rundll32.exe advapi32.dll,ProcessIdleTasks.
Maar als gezegd, Windows doet het zelf en controleert het ook regelmatig zodat het ook na het installeren van nieuwe programma's actueel blijft, en daarom hoef je er niets aan te doen.

Indexeren

Een veelgehoorde tip is dat je het indexeren van de harde schijven moet uitschakelen. Het blijkt in de praktijk niet tot een merkbaar effect te leiden, afgezien van langere zoekacties. Zodra de index is aangemaakt (dat gaat gepaard met enige extra actie) heb je er alleen maar plezier van.
Kijk in het configuratiescherm bij de indexeringsopties. De kans is groot dat je te zien krijgt dat het indexeren voltooid is, dan bereik helemaal niets meer met het uitschakelen.

WindowsVersnellen07
Indexeren, of niet

Iconen op Desktop

Het aantal snelkoppelingen (iconen) dat op het bureaublad staat blijkt wel weer van invloed te zijn. Houd het op maximaal 30, daarboven wordt de computer duidelijk trager. Volgens testen van C'T neemt de starttijd met 1403 (?) snelkoppelingen op het bureaublad met een derde tot de helft toe.

Netwerkadres

De meeste computers maken gebruik van DHCP, dat wil zeggen dat ze bij het opstarten aan het netwerk vragen of ze een IP kunnen krijgen. In theorie gaat het dan sneller als je een vast IP adres toekent aan de computer, en tegelijkertijd het toch nog niet gebruikte IPv6 uit te schakelen.
Dit regel je door onder Configuratiescherm | Adapterinstellingen wijzigen | LAN-verbinding | Eigenschappen | Internet protocol versie 4 (TCP/IPv4) te selecteren en klikken op Eigenschappen.
De praktijk is wat weerbarstiger, het blijkt geen meetbaar effect te hebben op de opstarttijd. Ik vermoed dat de reden er waarschijnlijk in gelegen is dat een computer die eenmaal in een netwerk bekend is iedere keer hetzelfde IP-adres toegewezen krijgt.

WindowsVersnellen08
Een vast IP adres instellen heeft ook geen zin.

Netwerkstation

In een netwerk kan het handig zijn dat een netwerkstation van een vaste schijfletter voorzien is. Het nadeel is dat het opstarten aanmerkelijk vertraagd wordt als de netwerkcomputer niet te vinden is. Daarom een tip voor gevorderden die er niet voor terugdeinzen om op eigen risico wijzigingen in het register te maken.
Maak in het register onder HKEY_LOCAL_MACHINE\SYSTEM\CurrentControlSet\Control\NetworkProvider een nieuw DWORD (32-Bit) aan: RestoreConnection met de waarde 0.
De opstart wordt niet vertraagd als station niet bereikbaar is omdat er pas naar station gezocht wordt als nodig zijn. De netwerkstations worden wel met een rood kruis aangegeven zolang ze nog niet gebruikt zijn.
Deze tip werkt wel!

WindowsVersnellen09
Het register aanpassen. Alleen voor gevorderde gebruikers.

Ccleaner

De meest (lees: enig) genoemde utilitie in mijn kleine onderzoekje onder de leden van de regio Arnhem naar gebruikte hulpprogramma's is Ccleaner. Het programma ruimt effectief alle tijdelijke bestanden, ook van alle browsers, op.
Grotere opruimacties, zoals het wissen van de lege ruimte op de harde schijf, kun je automatiseren. Roep het programma onder de Startknop Uitvoeren (Windows-toets + R ) op met de toevoeging /sageset: en een nummer, bijvoorbeeld Cleanmgr /sageset:4. Zet vervolgens alle opties die je wilt uitvoeren, bijvoorbeeld het wissen van de vrije ruimte. Als je vervolgens op je bureaublad een snelkoppeling aanmaakt met als inhoud Cleanmgr /sagerun:4 hoef je daar alleen op te dubbelklikken om het wissen te starten.
Ccleaner is van oudsher bekend als opschoner van het register. Dat is prima onder Windows XP maar ik raad het met klem af onder Windows 7. Windows 7 heeft ingebouwde hulpmiddelen die dit prima regelen, Ccleaner doet hier meer kwaad dan goed.
Verder kan Ccleaner programma's deïnstalleren, programma's van het automatisch opstarten uitsluiten, oude systeemherstelpunten verwijderen en de vrije ruimte op de harde schijf wissen (Drive Wiper).
Ccleaner heeft ook een eigen defragmentatieprogramma, Defraggler. Die zou ik onder Windows 7 ook niet gebruiken.

Glary Utilities

Een vergelijkbaar pakket is de Glary Utilities. De Glary Utilities onderscheiden zich met haar schijf analyse, die ook onder Windows 7 nuttig is. Daarmee kun je snel onderzoeken welke mappen op de harde schijf de meeste ruimte innemen. Ook kun je naar, dubbele bestanden zoeken. Om te onderzoeken of twee bestanden identiek zijn heb je nog wel een ander programma nodig, dat de hashwaarde (bijvoorbeeld de MD5 cheksum) berekent. Zijn deze identiek dan zijn de bestanden identiek. Google een keer naar md5sum, er zijn heel veel verschillende versies die in details van elkaar verschillen.
De lege mappen zoeker levert geen wezenlijke bijdrage aan het schoonmaken van de computer, maar rond het beeld wel af.
Het viel me op dat de Glary Utilities de tijdelijke internet bestanden van Mozilla FireFox niet opruimen.

WindowsVersnellen10
De Glary Utilities helpen de schijf opruimen

Consumentenbond

De consumentenbond heeft in januari 2012 tien gratis en vijf betaalde schoonmaakpakketten getest. Zij concludeerden dat de software 100 MB tot 1 GB aan schijfruimte vrij maakt, slechts 0,1 tot 1% is van de totaal opgeslagen data. Na de schoonmaak ervaren zij geen merkbare snelheidsverbetering, en nauwelijks meetbare, op de geteste computers, Twee op de drie pakketten laten Windows zelfs trager opstarten doordat ze bijvoorbeeld een browserwerkbalk installeren bij de schoonmaak.

Conclusie

De beste manier om de computer te versnellen is waarschijnlijk uitschakelen in de sluimer- of slaapstand. Als je tot nu toe de computer helemaal uitschakelt en je wilt een van beide methodes gaan gebruiken test dan eerst de werking. Het zou vervelend zijn als je een belangrijk document kwijt raakt omdat de slaapstand niet functioneert.
Zorg verder dat er geen ongebruikte programma's op je computer staan, en geen overbodige programma's opstarten.
Voor de rest valt er zeker voor Windows 7 gebruikers weinig eer te behalen. Bij Windows XP schijnt het opschonen van het register nog wel te kunnen helpen, maar meet dat effect eens. Dan weet je of het de volgende keer loont.

Windows op snelheid brengen

Ik heb mij voor dit artikel laten inspireren door een artikel in de Duitse C'T, nummer 5 van 2012. Zij hebben alle metingen verricht waar ik naar verwijs.

Links:

Microsoft Performance Testing Guide for Windows
Autoruns for Windows
Process Explorer
Ccleaner
Defraggler
Glary Utilities
aankondiging Consumentenbond

Bron: Jan Chris ©, eerder gepubliceerd in de Computer Express 3 van 2012

Je kunt mij mailen op janpuntchrisatpvcfpuntnl.

Laatste update: 15 april 2012
.